آیا کشورهای عربی واقعا مخالف حمله به ایرانند؟ | وقتی وزیر دفاع عربستان میگوید «نزدن ایران، آنها را جسورتر میکند»
رویداد۲۴ | در حالی که مواضع رسمی عربستان سعودی بر پرهیز از جنگ و تأکید بر راهحل دیپلماتیک در قبال ایران است، گزارش تازه اکسیوس از سخنان محرمانه خالد بن سلمان در واشنگتن، از شکافی معنادار میان گفتار علنی و پیامهای پشتپرده ریاض پرده برمیدارد؛ شکافی که نشان میدهد سعودیها، دستکم در محافل بسته، از پیامدهای حمله نکردن آمریکا به ایران نگرانتر از خودِ جنگ هستند.
پیامهای متناقض از ریاض
سالها تنش میان ایران و عربستان سعودی، سرانجام با میانجیگری چین بهظاهر فروکش کرد و به بازگشایی سفارتخانهها و اماکن دیپلماتیک دو کشور انجامید؛ اما ریشههای اختلاف همچنان پابرجاست. تهران و ریاض طی دههها در جبهههای مختلف منطقهای بهصورت نیابتی درگیر بودهاند و دلایل بیاعتمادی متقابل از میان نرفته است.
در روزهای اخیر و همزمان با افزایش احتمال حمله آمریکا به ایران، روایتهایی در رسانهها شکل گرفت که عربستان را در نقش بازیگری محتاط و حتی بازدارنده نشان میداد؛ کشوری که نگران پاسخ متقابل ایران به پایگاههای آمریکا در منطقه و اختلال در تنگههای حیاتی انرژی است. با این حال، «دم خروس» خوشحالی پنهان سعودیها از یک حمله احتمالی را نیز نمیتوان نادیده گرفت.
صبح امروز اکسیوس گزارش داد که خالد بن سلمان، وزیر دفاع عربستان سعودی ــ که آوریل گذشته به تهران سفر کرده و حتی با رهبر جمهوری اسلامی دیدار داشت ــ در یک جلسه توجیهی خصوصی در واشنگتن گفته است اگر دونالد ترامپ به تهدیدهای خود علیه ایران عمل نکند، «رژیم در نهایت جسورتر و قویتر خواهد شد».
چهار منبع حاضر در این جلسه این اظهارات را تأیید کردهاند.
اکسیوس این سخنان را نشانهای از تغییر موضع عربستان میداند؛ تغییری آشکار نسبت به روایت علنی ریاض که در هفتههای اخیر بر هشدار نسبت به تشدید تنش و تأکید بر دیپلماسی استوار بود. سه هفته پیش، رسانههای غربی مدعی شده بودند که هشدارهای عربستان و برخی دیگر از کشورهای منطقه، از عوامل اصلی تجدیدنظر ترامپ در حمله به ایران بوده است.
موضع رسمی عربستان همچنان محتاطانه است. محمد بن سلمان، ولیعهد سعودی، روز چهارشنبه در تماس تلفنی با رئیسجمهور ایران تأکید کرد که عربستان اجازه نخواهد داد ایالات متحده از حریم هوایی این کشور برای حمله به ایران استفاده کند. ریاض همچنین در بیانیهای اعلام کرد که به حاکمیت ایران احترام میگذارد و به دنبال راهحل دیپلماتیک است.
آنروی سکه عربستان
خالد بن سلمان، برادر کوچکتر ولیعهد و از نزدیکترین چهرهها به محمد بن سلمان، بهگفته اکسیوس محرم اسرار اوست. اعزام او به واشنگتن، دقیقاً در زمانی انجام شده که منطقه برای اقدام نظامی احتمالی آمریکا آماده میشود و تهران وعده داده پاسخی «بیسابقه» خواهد داد.
اظهارات وزیر دفاع عربستان در محفلی مطرح شده که اساساً برای بررسی گزینه حمله به ایران تشکیل شده بود. روز پنجشنبه، جلسهای طولانی در کاخ سفید با حضور مارکو روبیو وزیر خارجه، پیت هگست وزیر دفاع، استیو ویتکاف فرستاده ویژه کاخ سفید و ژنرال دن کین رئیس ستاد مشترک برگزار شد. به گفته منابع آگاه، تمرکز اصلی این نشست بر احتمال حمله آمریکا به ایران بوده است.
ترامپ دستور افزایش چشمگیر نیروهای نظامی آمریکا در خلیج فارس را صادر کرده، هرچند مقامات کاخ سفید میگویند تصمیم نهایی هنوز گرفته نشده و گزینه دیپلماسی همچنان روی میز است. در حال حاضر، هیچ مذاکره مستقیم جدی میان تهران و واشنگتن جریان ندارد و مقامات آمریکایی میگویند ایران علاقهای به توافقی بر پایه شروط حداکثری آمریکا ندارد.
یک مقام خلیج فارس به اکسیوس گفته است: «ایران همیشه میخواهد توافق کند، اما مسئله این است که چه نوع توافقی. ایران چه میخواهد و آمریکا چه چیزی را میپذیرد؟ فعلاً نشانهای از به نتیجه رسیدن این معادله دیده نمیشود.»
اکسیوس مینویسد خالد بن سلمان در واقع «آنروی سکه» عربستان را در واشنگتن نشان داده است. به گزارش این رسانه، او در نشست یکساعته روز جمعه با حدود ۱۵ کارشناس اندیشکدههای خاورمیانه و نمایندگان پنج سازمان یهودی، بسیار صریحتر از بیانیههای رسمی ریاض سخن گفته است.
به گفته منابع حاضر، او معتقد بوده ترامپ پس از هفتهها تهدید ناچار به اقدام نظامی خواهد شد، هرچند باید همزمان خطر تشدید تنش منطقهای را کاهش دهد. جمله کلیدی او، به نقل از منابع، این بوده است:
«در حال حاضر، اگر این اتفاق نیفتد، فقط رژیم را جسورتر میکند.»
دو منبع دیگر گفتهاند خالد بن سلمان تأکید داشته پیامی را که به کاخ سفید منتقل کرده، صریحاً بیان کرده است؛ هرچند در نهایت، این نشست هم تصویر روشنی از استراتژی یا اهداف نهایی ترامپ در قبال ایران ارائه نداده است.
یک مقام خلیج فارس در توصیف جلسهای دیگر گفته منطقه در وضعیتی «گیر کرده» قرار دارد: حمله آمریکا به ایران «نتایج بدی» دارد، اما حمله نکردن نیز به معنای جسورتر شدن تهران است.
اکسیوس این سخنان را نشانه تغییر تدریجی موضع عربستان طی سه هفته اخیر میداند و مدعی است اگرچه سعودیها در گذشته از مخالفان حمله جلوه میکردند، اما اکنون نمیخواهند در صورت تصمیم ترامپ به اقدام نظامی، در صف مخالفان این حمله دیده شوند.
سه منبع حاضر در نشست میگویند خالد بن سلمان اصرار داشته که عربستان از اسرائیل فاصله نگرفته و به سمت اخوانالمسلمین هم نچرخیده است. او همچنین نگرانیها درباره افزایش احساسات ضداسرائیلی در رسانهها و شبکههای اجتماعی عربستان را رد کرده است.
یکی از حاضران در جلسه گفته است: «او چندین بار گفت که این حرفها مزخرف است؛ اما هرچه بیشتر تکرار میکرد، کمتر اطمینانبخش به نظر میرسید.»
چرا کشورهای عربی دو دوزه بازی می کنند؟
پولیتیکو به این سوال پاسخ داده است. این رسانه می گوید نگرانی چندین کشور خلیج فارس این است که کاخ سفید تضمینهای کمی در مورد مصونیت آنها از حملات متقابل ایران در صورت حمله آمریکا داده است. یک مقام ارشد خلیج فارس به نشریه پولیتیکو گفته، چیزی که ارزیابی را دشوار کرده این است که آیا ترامپ هدف مشخصی را برای حمله به ایران تعیین کرده است یا نه؟
یک دیپلمات ارشد عرب هم به این رسانه گفته: «حتی پس از گفتگوهای فراوان، هنوز برای ما مشخص نیست که هر دو طرف چه میخواهند.»
ینابراین آنچه کشورهای عربی را بر سر دوراهی قرار داده، نه نگرانی واقعی از بابت حمله به یک کشور منطقه بلکه حملات متقابل ایران است. حملاتی که این بار تهران وعده داده با دفعات قبل متفاوت خواهد بود و قرار نیست به شکل جنگ دوازده روزه، محدود و کنترل شده باشد. تهران تاکید کرده همه پایگاههای آمریکا در تیرس است و در یک جنگی که به قول حسین موسویان، موجودیتی است، از هیچ پاسخی فروگذار نخواهد کرد.
